เคยสงสัยไหมว่าเงินที่เราใช้จ่ายกันทุกวันนี้เนี่ย มันมี "ค่า" จริงๆ หรือเปล่า? หรือว่ามันเป็นแค่กระดาษที่รัฐบาลบอกว่า "มีค่า" แล้วเราก็เชื่อตามๆ กันไป? วันนี้เราจะมาคุยกันเรื่องเงินที่เรียกว่า "Fiat Money" หรือเงินที่รัฐบาลประกาศให้เป็นเงินตรา โดยที่ไม่ได้มีอะไรหนุนหลังเลย

Fiat Money คืออะไรกันแน่นะ?

เอาแบบง่ายๆ เลยนะ Fiat Money ก็คือเงินที่ "มีค่า" เพราะรัฐบาลบอกว่ามันมีค่า จบ! ไม่มีทองคำ ไม่มีเงินสำรอง ไม่มีอะไรทั้งนั้นหนุนหลัง สิ่งที่หนุนหลังมันก็คือ "ความเชื่อมั่น" ที่ประชาชนมีต่อรัฐบาลและระบบเศรษฐกิจของประเทศนั้นๆ นั่นเอง

ลองนึกภาพตามนะ เมื่อก่อนเงินที่เราใช้กันอาจจะผูกกับทองคำ (Gold Standard) คือถ้าคุณมีเงิน 100 บาท คุณสามารถเอาไปแลกทองคำจากธนาคารกลางได้ตามมูลค่าที่กำหนด แต่ Fiat Money ไม่ใช่แบบนั้นแล้ว รัฐบาลสามารถพิมพ์เงินออกมาได้เรื่อยๆ โดยที่ไม่ต้องมีทองคำมาค้ำประกัน

ประวัติศาสตร์ Fiat Money ที่ไม่ค่อยสวยเท่าไหร่

ฟังดูดีใช่ไหม? รัฐบาลพิมพ์เงินได้ตามใจชอบ เศรษฐกิจจะได้โตวันโตคืน แต่ในประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา Fiat Money มันไม่ได้ราบรื่นขนาดนั้น มีหลายครั้งที่ Fiat Money พังไม่เป็นท่า แล้วก็สร้างความหายนะให้กับเศรษฐกิจของประเทศนั้นๆ

• โรมันโบราณ: ลองย้อนไปดูจักรวรรดิโรมันกันบ้าง พวกเขาก็เคยใช้ Fiat Money นะ สมัยนั้นเขาลดปริมาณเงิน (Debasement) ในเหรียญ คือเอาโลหะมีค่าน้อยๆ มาผสมมากขึ้นเรื่อยๆ ทำให้เหรียญมีมูลค่าน้อยลง ส่งผลให้ราคาสินค้าแพงขึ้น คนเริ่มไม่เชื่อมั่นในเงินตรา สุดท้ายจักรวรรดิโรมันก็อ่อนแอลงส่วนหนึ่งก็เพราะเรื่องนี้แหละ
• จีนสมัยราชวงศ์หมิง: จีนก็เคยลองของกับการพิมพ์เงินแบบไม่จำกัดเหมือนกัน สมัยราชวงศ์หมิง พวกเขาพิมพ์เงินกระดาษออกมาเยอะมาก สุดท้ายก็เกิดภาวะเงินเฟ้อขั้นรุนแรง ราคาสินค้าแพงขึ้นหลายเท่า ประชาชนเดือดร้อนกันไปหมด
• เยอรมนีช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 1: อันนี้เป็นเคสที่ดังมาก เยอรมนีพิมพ์เงินออกมาเยอะมากเพื่อใช้หนี้สงครามและกระตุ้นเศรษฐกิจ ผลที่ตามมาคือภาวะเงินเฟ้อขั้นสุดยอด (Hyperinflation) ราคาสินค้าเพิ่มขึ้นเป็นล้านๆ เท่า! ต้องใช้เงินเป็นกระสอบๆ เพื่อซื้อขนมปังแค่ก้อนเดียว
• ซิมบับเว: อันนี้ก็เป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัด ซิมบับเวเจอปัญหาเศรษฐกิจอย่างหนัก รัฐบาลก็เลยแก้ปัญหาด้วยการพิมพ์เงินออกมาเยอะๆ ผลก็คือเงินเฟ้อระเบิดเถิดเทิง ราคาสินค้าเพิ่มขึ้นแบบรายชั่วโมง จนต้องยกเลิกเงินสกุลเดิมไปเลย

อายุเฉลี่ยของ Fiat Money แค่ 27 ปี?

มีนักเศรษฐศาสตร์หลายคนศึกษาเรื่องนี้ แล้วก็พบว่าอายุเฉลี่ยของ Fiat Money เนี่ย สั้นกว่าที่เราคิดเยอะเลย บางการศึกษาบอกว่าประมาณ 27 ปีเท่านั้นเอง! นั่นเป็นเพราะว่าเมื่อรัฐบาลพิมพ์เงินออกมาเยอะๆ มูลค่าของเงินก็จะลดลงเรื่อยๆ คนก็เริ่มไม่เชื่อมั่นในเงินสกุลนั้น สุดท้ายก็ต้องล้มเลิกไป แล้วก็เริ่มใช้เงินสกุลใหม่

ทำไมรัฐบาลถึงชอบ Fiat Money นัก?

คำถามคือถ้ารู้ว่า Fiat Money มันมีข้อเสียเยอะขนาดนี้ ทำไมรัฐบาลถึงยังชอบใช้กันอยู่? คำตอบก็คือ...มันง่าย!

• พิมพ์เงินได้ตามใจ: รัฐบาลสามารถพิมพ์เงินออกมาได้ง่ายๆ โดยที่ไม่ต้องมีอะไรมาผูกมัด เวลาที่เศรษฐกิจมีปัญหา หรือรัฐบาลอยากจะทำโครงการอะไรใหญ่ๆ ก็แค่พิมพ์เงินออกมา
• ควบคุมเศรษฐกิจได้ง่าย: รัฐบาลสามารถใช้เครื่องมือทางการเงินต่างๆ เช่น การปรับอัตราดอกเบี้ย หรือการซื้อขายพันธบัตรรัฐบาล เพื่อควบคุมปริมาณเงินในระบบเศรษฐกิจ
• เอาใจประชาชนได้: เวลาที่เศรษฐกิจไม่ดี รัฐบาลก็สามารถพิมพ์เงินออกมาแจกประชาชนได้ (เช่น โครงการต่างๆ ที่เราเห็นกัน) ซึ่งมันก็เป็นที่นิยมในระยะสั้น แต่ในระยะยาวมันอาจจะสร้างปัญหาได้

ผลกระทบของ Fiat Money: เงินเฟ้อและความเหลื่อมล้ำ

Fiat Money ไม่ได้มีแต่ข้อเสียนะ มันก็มีข้อดีอยู่บ้าง แต่ข้อเสียที่เห็นได้ชัดที่สุดก็คือ "เงินเฟ้อ"

• เงินเฟ้อ: เมื่อรัฐบาลพิมพ์เงินออกมาเยอะๆ มูลค่าของเงินก็จะลดลง ทำให้ราคาสินค้าและบริการแพงขึ้น ลองนึกภาพว่าเมื่อ 10 ปีที่แล้ว ข้าวแกงจานละ 30 บาท แต่ตอนนี้ 50 บาทแล้ว นั่นก็เป็นเพราะเงินเฟ้อ
• ความเหลื่อมล้ำ: เงินเฟ้อไม่ได้ส่งผลกระทบต่อทุกคนเท่ากัน คนที่รวยอยู่แล้วมักจะได้เปรียบ เพราะเขามีทรัพย์สิน (เช่น อสังหาริมทรัพย์ หุ้น) ที่มูลค่าเพิ่มขึ้นตามเงินเฟ้อ แต่คนที่มีรายได้น้อยอาจจะลำบาก เพราะค่าครองชีพสูงขึ้น แต่รายได้ไม่ได้เพิ่มขึ้นตาม

"Cash is Trash" — เงินสดก็คือขยะ

— Ray Dalio นักลงทุนชื่อดัง

เพราะว่าเงินสดมันจะด้อยค่าลงเรื่อยๆ ตามเงินเฟ้อ ดังนั้นเราควรจะเอาเงินไปลงทุนในสินทรัพย์อื่นๆ ที่มีโอกาสเติบโตมากกว่า

เงินบาทของเราก็เป็น Fiat Money นะ!

ใช่แล้ว เงินบาทที่เราใช้กันทุกวันนี้ก็เป็น Fiat Money เหมือนกัน ตั้งแต่ปี 1997 ที่ประเทศไทยยกเลิกระบบอัตราแลกเปลี่ยนคงที่ (Fixed Exchange Rate) แล้วเปลี่ยนมาเป็นระบบอัตราแลกเปลี่ยนลอยตัว (Floating Exchange Rate) เงินบาทก็ไม่ได้ผูกกับเงินดอลลาร์สหรัฐฯ อีกต่อไป

แล้วเราควรทำยังไงดี?

ในเมื่อเงินที่เราใช้กันอยู่มันก็มีความเสี่ยง เราก็ต้องรู้จักป้องกันตัวเอง

• ลงทุนในสินทรัพย์ที่หลากหลาย: อย่าเก็บเงินสดไว้เฉยๆ เอาไปลงทุนในสินทรัพย์ต่างๆ เช่น หุ้น กองทุนรวม อสังหาริมทรัพย์ หรือทองคำ เพื่อให้เงินของเรามีโอกาสเติบโต
• ติดตามข่าวสารเศรษฐกิจ: คอยติดตามข่าวสารเศรษฐกิจอยู่เสมอ เพื่อให้รู้ว่าสถานการณ์เป็นยังไง แล้วก็ปรับกลยุทธ์การลงทุนให้เหมาะสม
• เข้าใจเรื่องเงินเฟ้อ: เข้าใจว่าเงินเฟ้อคืออะไร แล้วมันส่งผลกระทบต่อเรายังไง เพื่อที่เราจะได้วางแผนการเงินได้อย่างถูกต้อง

"Gold is God's Money" — ทองคำคือเงินของพระเจ้า

— Mike Maloney ผู้เชี่ยวชาญด้านทองคำ

เพราะว่าทองคำเป็นสินทรัพย์ที่มีมูลค่าในตัวเอง และมักจะรักษามูลค่าได้ดีในช่วงที่เศรษฐกิจไม่ดี

สรุปสั้นๆ