เคยสงสัยกันไหมว่าทำไมเวลาเราเติมน้ำมันถึงต้องจ่ายเป็นเงินบาท แล้วเงินบาทของเรามันไปเกี่ยวอะไรกับดอลลาร์สหรัฐฯ ด้วย? เรื่องนี้มันลึกซึ้งกว่าที่เราคิดเยอะเลยเพื่อน! วันนี้เราจะมาเจาะลึกเรื่อง "Petrodollar" กันแบบถึงพริกถึงขิง ว่าทำไมน้ำมันถึงต้องซื้อขายกันด้วยดอลลาร์ แล้วมันส่งผลกระทบกับกระเป๋าตังค์ของเรายังไงบ้าง

ยุคทองของดอลลาร์ที่หายไป

ก่อนที่เราจะไปถึงเรื่อง Petrodollar เราต้องย้อนเวลากลับไปดูยุคที่ดอลลาร์ยังเป็น "พระราชา" ของโลกกันก่อน ช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ดอลลาร์สหรัฐฯ คือสกุลเงินที่แข็งแกร่งที่สุดในโลก เพราะได้รับการหนุนหลังจากทองคำสำรองจำนวนมหาศาลของอเมริกา นี่แหละคือสิ่งที่เรียกว่า "Bretton Woods System" ซึ่งทำให้ดอลลาร์ผูกติดอยู่กับทองคำ ใครถือดอลลาร์ก็เหมือนถือทองคำกลายๆ ทำให้คนทั่วโลกเชื่อมั่นในดอลลาร์มากๆ

แต่แล้วเรื่องไม่คาดฝันก็เกิดขึ้นในช่วงปลายทศวรรษ 1960s อเมริกาเริ่มใช้จ่ายเงินเยอะเกินตัว ทั้งจากสงครามเวียดนาม และนโยบายสวัสดิการสังคม ทำให้ทองคำสำรองของอเมริกาเริ่มร่อยหรอลงเรื่อยๆ คนเริ่มไม่มั่นใจว่าดอลลาร์จะยังคงแข็งค่าได้อยู่ไหม ต่างชาติพากันแห่เอาดอลลาร์ไปแลกทองคำคืน

จนกระทั่งปี 1971 ประธานาธิบดี Richard Nixon ประกาศ "Nixon Shock" หรือการยกเลิกระบบ Bretton Woods อย่างเป็นทางการ ดอลลาร์ลอยตัว ไม่ผูกติดกับทองคำอีกต่อไป เหมือนฟ้าผ่ากลางวันเลยทีเดียว เพราะดอลลาร์สูญเสียความน่าเชื่อถือไปอย่างมาก ใครจะเชื่อมั่นในดอลลาร์ได้อีกต่อไป ในเมื่อมันไม่ได้มีทองคำค้ำประกันแล้ว?

ข้อตกลงลับ Nixon-Kissinger: จุดเริ่มต้นของ Petrodollar

พอทองคำไม่ช่วยแล้ว อเมริกาต้องหา "ของใหม่" มาค้ำดอลลาร์แทน และสิ่งที่ว่านั้นก็คือ "น้ำมัน" สินค้าที่มีความต้องการสูงทั่วโลก และใครคุมน้ำมันได้ ก็เหมือนคุมเศรษฐกิจโลกได้ไปครึ่งหนึ่ง

ในช่วงต้นทศวรรษ 1970s อเมริกาเริ่มมองหาพันธมิตรในตะวันออกกลาง และเป้าหมายก็คือ ซาอุดีอาระเบีย ประเทศที่มีปริมาณน้ำมันสำรองมากที่สุดในโลก

ปี 1974 Henry Kissinger รัฐมนตรีต่างประเทศของ Nixon เดินทางไปเจรจาลับๆ กับซาอุดีอาระเบีย ผลลัพธ์คือข้อตกลงที่เปลี่ยนแปลงโลกไปตลอดกาล ข้อตกลงนั้นมีใจความสำคัญว่า:

• ซาอุดีอาระเบียจะขายน้ำมันให้ทั่วโลก "เฉพาะ" ในสกุลเงินดอลลาร์เท่านั้น
• ซาอุดีอาระเบียจะนำเงินดอลลาร์ที่ได้จากการขายน้ำมัน ไปซื้อพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ
• อเมริกาจะให้ความคุ้มครองทางทหารแก่ซาอุดีอาระเบีย

ข้อตกลงนี้แหละคือจุดกำเนิดของ "Petrodollar" (Petro มาจาก Petroleum หรือน้ำมัน) กลไกที่ทำให้น้ำมันทั่วโลกต้องซื้อขายกันด้วยดอลลาร์เท่านั้น

กลไก Petrodollar ทำงานยังไง?

ลองนึกภาพตามนะ สมมติว่าประเทศไทยเราต้องการซื้อน้ำมันจากซาอุดีอาระเบีย เราต้องทำยังไง?

วนลูปแบบนี้ไปเรื่อยๆ ทำให้เกิดความต้องการดอลลาร์ทั่วโลก ใครอยากได้น้ำมันก็ต้องมีดอลลาร์ ทำให้ดอลลาร์ยังคงเป็นสกุลเงินหลักของโลกต่อไป แม้ว่าจะไม่ได้มีทองคำค้ำประกันแล้วก็ตาม

ทำไมต้อง Petrodollar? ทำไมต้องดอลลาร์?

คำถามนี้สำคัญมาก ลองคิดดูว่าถ้าซาอุดีอาระเบียขายน้ำมันเป็นเงินเยน เงินยูโร หรือเงินหยวน จะเกิดอะไรขึ้น?

• ความต้องการดอลลาร์จะลดลงอย่างมาก
• ค่าเงินดอลลาร์จะอ่อนค่าลง
• อำนาจทางเศรษฐกิจและการเมืองของอเมริกาจะลดลง

Petrodollar จึงเป็นเหมือน "เส้นเลือดใหญ่" ที่หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจและอำนาจของอเมริกาเอาไว้ ถ้าเส้นเลือดเส้นนี้ถูกตัดขาด อเมริกาอาจจะไม่ใช่ "มหาอำนาจ" อย่างที่เราเห็นในปัจจุบันอีกต่อไป

ใครกล้าท้าทาย Petrodollar?

แน่นอนว่าไม่ใช่ทุกคนที่เห็นด้วยกับระบบ Petrodollar เพราะมันทำให้หลายประเทศต้องพึ่งพาดอลลาร์ และตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอเมริกา มีหลายประเทศที่พยายามจะท้าทายระบบนี้ แต่ก็ต้องเจอกับอุปสรรคมากมาย

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจนคือ อิรัก และลิเบีย ในช่วงต้นทศวรรษ 2000s ซัดดัม ฮุสเซน ผู้นำอิรัก ประกาศว่าจะขายน้ำมันเป็นเงินยูโร ไม่ใช่ดอลลาร์ และมูอัมมาร์ กัดดาฟี ผู้นำลิเบีย ก็เสนอให้สร้างสกุลเงินใหม่ที่ใช้ทองคำเป็นหลัก เพื่อใช้ในการค้าระหว่างประเทศในแอฟริกา

BRICS: ความหวังใหม่ในการลดอิทธิพลดอลลาร์?

ในปัจจุบัน กลุ่มประเทศ BRICS (บราซิล รัสเซีย อินเดีย จีน และแอฟริกาใต้) กำลังพยายามที่จะลดการพึ่งพาดอลลาร์ในการค้าระหว่างประเทศมากขึ้น โดยเฉพาะจีน ซึ่งพยายามที่จะผลักดันให้เงินหยวนกลายเป็นสกุลเงินหลักในการค้าระดับโลก

BRICS กำลังสร้างระบบการชำระเงินทางเลือกใหม่ และส่งเสริมให้ประเทศสมาชิกใช้สกุลเงินของตัวเองในการค้าขายกันมากขึ้น เพื่อลดอิทธิพลของดอลลาร์ และสร้างระบบเศรษฐกิจโลกที่มีความหลากหลายมากขึ้น

แล้ว Petrodollar เกี่ยวอะไรกับคนไทย?

มาถึงคำถามสำคัญที่ทุกคนอยากรู้ แล้วเรื่อง Petrodollar มันส่งผลกระทบกับชีวิตคนไทยอย่างเราๆ ยังไง?

• ค่าน้ำมัน

  อย่างที่เราคุยกันไปแล้วว่าเราต้องใช้เงินดอลลาร์ในการซื้อน้ำมัน นั่นหมายความว่าถ้าค่าเงินบาทอ่อนค่าลงเมื่อเทียบกับดอลลาร์ ราคาน้ำมันในประเทศไทยก็จะแพงขึ้นไปด้วย ลองนึกภาพว่าถ้าบาทอ่อนไปมากๆ ค่าน้ำมันก็จะพุ่งกระฉูด ทำให้ค่าเดินทาง ค่าขนส่งสินค้าแพงขึ้นตามไปด้วย

• ค่าครองชีพ

  ราคาน้ำมันที่แพงขึ้นไม่ได้กระทบแค่คนใช้รถเท่านั้น แต่มันกระทบไปถึงราคาสินค้าและบริการอื่นๆ ด้วย เพราะต้นทุนในการขนส่งสินค้า การผลิตสินค้าต่างๆ มันสูงขึ้น ทำให้ร้านค้าต่างๆ ต้องขึ้นราคาสินค้าตามไปด้วย ส่งผลให้ค่าครองชีพของเราสูงขึ้นโดยที่เราไม่รู้ตัว

• หนี้ต่างประเทศ

  ประเทศไทยเรามีหนี้ต่างประเทศเป็นจำนวนมาก และหนี้ส่วนใหญ่อยู่ในรูปของเงินดอลลาร์ ถ้าค่าเงินบาทอ่อนค่าลงเมื่อเทียบกับดอลลาร์ ภาระหนี้ของเราก็จะเพิ่มขึ้น ทำให้เราต้องใช้เงินบาทมากขึ้นในการชำระหนี้

Petrodollar: อนาคตจะเป็นอย่างไร?

อนาคตของ Petrodollar ยังคงเป็นสิ่งที่ต้องจับตามองอย่างใกล้ชิด เพราะมีหลายปัจจัยที่อาจจะทำให้ระบบนี้เปลี่ยนแปลงไป

• การเพิ่มขึ้นของพลังงานทางเลือก: ถ้าพลังงานทางเลือก เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ พลังงานลม มีราคาถูกลง และเป็นที่นิยมมากขึ้น ความต้องการน้ำมันก็จะลดลง และ Petrodollar ก็อาจจะไม่สำคัญเหมือนเดิม
• การเติบโตของ BRICS: ถ้า BRICS สามารถสร้างระบบการเงินทางเลือกที่แข็งแกร่งได้สำเร็จ ประเทศต่างๆ ก็อาจจะหันไปใช้ระบบนั้นแทน ทำให้ดอลลาร์สูญเสียบทบาทในการเป็นสกุลเงินหลักของโลก
• นโยบายของอเมริกา: นโยบายการเงินและการคลังของอเมริกา ก็มีผลกระทบต่อค่าเงินดอลลาร์ และความน่าเชื่อถือของ Petrodollar ด้วย

สรุปสั้นๆ

"Knowledge protects you." — ความรู้ปกป้องคุณ

— Mike Maloney

การที่เราเข้าใจเรื่อง Petrodollar จะช่วยให้เราเข้าใจโลกการเงินมากขึ้น และตัดสินใจทางการเงินได้อย่างชาญฉลาดมากขึ้นนั่นเอง!